Oscar tarihinde en çok konuşulan 10 an

Oscar töreni, kağıt üzerinde bir meslek ödülüdür: Sinema sektörünün kendi üyeleri, o yılın en iyi işlerini seçer. Ama neredeyse yüz yıllık tarihi boyunca tören, ödüllerin kendisinden çok sahnede yaşananlarla hatırlandı. Yanlış açılan zarflar, reddedilen heykelcikler, planlanmamış konuşmalar ve bir gecede efsaneye dönüşen anlar... Bu yazıda Oscar'ın nasıl işlediğine kısaca baktıktan sonra, tören tarihinin en çok konuşulan on anını sırayla ele alıyoruz.

Oscar ödülleri nasıl veriliyor?

Ödülleri veren kurum, sinema sektörü profesyonellerinden oluşan Amerikan Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi. Süreç iki aşamalı işler: Önce her dalın kendi üyeleri o daldaki adayları belirler — yönetmenler yönetmenleri, kurgucular kurguları oylar. Kazananları ise ikinci turda Akademi'nin tüm üyeleri seçer. En İyi Film dalı burada bir istisnadır; bu dalda adayları da kazananı da tüm üyeler oylar. Yani Oscar, halk oylaması ya da eleştirmen tercihi değil, meslektaş değerlendirmesidir. Tartışmaların önemli bir kısmı da tam buradan doğar: Akademi üyelerinin profili, hangi filmlerin görünür olduğunu doğrudan etkiler.

En çok Oscar kazanan filmler hangileri?

Tek gecede en çok ödül rekoru üç filmin ortak malı: Ben-Hur, Titanic ve Yüzüklerin Efendisi: Kralın Dönüşü, 11'er Oscar ile zirveyi paylaşıyor. Kralın Dönüşü'nün ayrı bir özelliği var — aday olduğu her dalda kazandı. Oyuncular tarafında ise Katharine Hepburn, dört kez En İyi Kadın Oyuncu seçilerek hâlâ kırılamamış bir rekorun sahibi. Kişisel rekor ise beklenmedik bir isimde: Tarihte en çok Oscar kazanan kişi, animasyon ve belgesel dallarındaki onlarca ödülüyle Walt Disney'dir. Bu sayılar tek başına bile Oscar'ın neden bu kadar konuşulduğunu açıklar — ödül, sinema tarihinin skor tabelası gibidir.

Tören tarihindeki 10 tartışmalı an

1. On beş dakikalık ilk tören (1929)

İlk Oscar töreni bugünkü şatafatın tam tersiydi: Bir otel salonunda yapılan yemekli davette ödül faslı yaklaşık on beş dakika sürdü. Üstelik kazananlar aylar öncesinden açıklanmıştı — heyecan unsuru sonradan keşfedildi.

2. Hattie McDaniel'in buruk zaferi (1940)

Rüzgâr Gibi Geçti'deki rolüyle Hattie McDaniel, Oscar kazanan ilk siyah oyuncu oldu. Ne var ki dönemin ayrımcı uygulamaları yüzünden törende ana masalardan uzakta, ayrı bir masada oturtuldu. Bu an, ödülün tarihindeki en çarpıcı çelişkilerden biri olarak anılır.

3. George C. Scott'ın reddi (1971)

Patton'daki performansıyla En İyi Erkek Oyuncu seçilen Scott, ödülü almayı reddetti. Gerekçesi netti: Oyunculuğu bir yarışmaya çevirmeyi doğru bulmuyordu. Akademi ödülü yine de kayıtlara onun adına geçirdi.

4. Brando'nun sahneye çıkmayan reddi (1973)

Baba filmiyle kazandığı Oscar'ı Marlon Brando da reddetti; ama bunu bir mesaja dönüştürdü. Kendi yerine sahneye çıkan Sacheen Littlefeather, Hollywood'un Amerikan yerlilerini perdede temsil biçimini protesto etti. Salondan hem alkış hem yuhalama yükseldi; tartışma yıllarca sürdü.

5. Sahnedeki davetsiz konuk (1974)

Sunucu David Niven konuşurken sahneden çıplak bir adam koşarak geçti. Niven'ın soğukkanlı esprisi, olayın kendisi kadar meşhur oldu. Canlı yayının kontrol edilemezliği, o gece herkesin aklına kazındı.

6. Titanic gecesi (1998)

Titanic'in 11 ödül topladığı gecede James Cameron, filmdeki ünlü repliğe göndermeyle kendini "dünyanın kralı" ilan etti. Kimine göre haklı bir coşku, kimine göre fazla iddialı bir zafer konuşmasıydı — ama o cümle törenle özdeşleşti.

7. Twitter'ı durduran selfie (2014)

Sunucu Ellen DeGeneres'in yıldızlarla dolu bir kadrajla çektiği selfie, kısa sürede o güne dek en çok paylaşılan gönderi hâline geldi ve paylaşım trafiği Twitter'ı bir süre yavaşlattı. Sosyal medya çağının Oscar'a en net dokunduğu an buydu.

8. Zarf karışıklığı (2017)

Tören tarihinin belki de en büyük kazası: En İyi Film olarak yanlışlıkla La La Land anons edildi, ekip sahnede konuşmalara başladıktan sonra gerçek kazananın Moonlight olduğu açıklandı. Yanlış zarfın sahneye ulaşması, canlı yayında dakikalarca süren bir şaşkınlık yarattı.

9. Parasite tarih yazıyor (2020)

Güney Koreli yönetmen Bong Joon-ho'nun Parasite'ı, İngilizce olmayan bir film olarak ilk kez En İyi Film ödülünü kazandı. Bu sonuç, Akademi'nin Hollywood dışına açılması açısından bir eşik olarak görüldü.

10. Sahnedeki tokat (2022)

Chris Rock'ın eşi hakkında yaptığı espriye sinirlenen Will Smith sahneye çıkıp sunucuya tokat attı; aynı gece En İyi Erkek Oyuncu ödülünü aldı. Akademi olayın ardından Smith'in törenlere katılımını on yıl süreyle yasakladı. Tören tarihinde bu ölçüde konuşulan az olay vardır.

Reddedilen Oscar ödülleri

Scott ve Brando en bilinen örnekler olsa da ilk ret çok daha eskiye gider: 1930'larda senarist Dudley Nichols, sektördeki sendika anlaşmazlığı nedeniyle ödülünü almamıştı. Üç örneğin ortak noktası ilginçtir — Akademi hiçbirinde kararı geri almadı. Oscar, sahibi istemese de kayıtlarda onun adına yazılı kalır.

Türkiye'nin Oscar serüveni

Türkiye, uluslararası film dalına (eski adıyla En İyi Yabancı Film) uzun yıllardır her sezon bir aday film gönderiyor; ülkenin önde gelen yönetmenlerinin işleri de bu listelerde yer aldı. Ancak Türkiye'den gönderilen filmler bugüne dek bu dalda adaylık aşamasını geçemedi. Türk sinemasının uluslararası ödül başarıları daha çok Cannes ve Berlin gibi festivallerde geldi; Oscar cephesinde ise bekleyiş sürüyor. Ödül tarihini bilmek başka, o bilgiyle yarışmak başka — Oscar sorularında kendinizi denemek isterseniz Quizo'nun sinema-dizi kategorisi sizi bekliyor.